Wprowadzenie
Geneza Osi
Pałac Saski
Ogród Saski
Okres zaborów
20-lecie międzywojenne
II wojna światowa
Grób Nieznanego Żołnierza
   
 

GENEZA OSI

O Saska jest jednym z najwikszych osigni polskiej urbanistyki w XVIII wieku. Stanowi wyraz absolutystycznych ambicji Augusta II Mocnego, ktry pragn zaznaczy swoje panowanie poprzez wzniesienie w stolicy osobistej rezydencji.

Zaoenie krlewskiej rezydencji powstao w oparciu o posesj Morsztynw ze znajdujcym si na jej terenie paacem. Za takim umiejscowieniem przemawiaa gwnie blisko Zamku Krlewskiego oraz najwaniejszych szlakw komunikacyjnych. Paac Morsztynw by barokow rezydencj o osiowej kompozycji. Zwrcony frontem w stron Krakowskiego Przedmiecia, a elewacj zachodni w stron ogrodu, stanowi dogodny punkt wyjcia do stworzenia wielkiego, osiowego zaoenia architektoniczno-ogrodowego. Zabudowa gruntw pooonych na zachd od paacu pozwalaa na jej czciowe zachowanie i wczenie do projektowanego przedsiwzicia. Oglna koncepcja Osi Saskiej bya dzieem Jana Krzysztofa Naumanna i Mateusza Daniela Pppelmanna.

Ksztatowanie osi saskiej rozpoczo si w 1713 roku. W procesie tym wyrni mona trzy etapy. Pierwszy trwa do pocztku lat 20-tych XVIII wieku. Na scalonych posiadociach Tarw i Morsztynw, w oparciu o o paacu, utworzono wwczas zaoenie ogrodowe dugoci ok. 340 m.

Nastpny etap rozwoju Osi Saskiej trwa do mierci Augusta II w 1733 roku. Dokupiono wwczas kolejne posiadoci nadajc zaoeniu zasadniczy ksztat przestrzenny i rozbudowano paac. W 1731 roku w zachodniej czci powsta zesp koszar wzniesiony obustronnie wzdu drogi stanowicej przeduenie gwnej alei ogrodu. Rozwj Osi Saskiej, spowalniany przez brak rodkw finansowych, przerwaa mier Augusta II.

Ostatni etap ksztatowania zaoenia przypad na lata trzydzieste i czterdzieste XVIII wieku. Rozbudowano wwczas paac i urzdzono ogrd, w ktrym wzniesiono liczne zabudowania gospodarcze i rozrywkowe. W swoim ostatecznym ksztacie zaoenie skadao si z przedpaacowego dziedzica, paacu, ogrodu o powierzchni okoo 17 ha oraz zespou koszar. Rozcigao si na dugoci okoo 1650 m.

Wschodnia czs zaoenia saskiego na Planie Tirregaille'a 1762 rok, Kolekcja I map i planw Warszawy, nr zesp. 1004/IV, sygn. K I 3Os Saska na planie Warszawy Rizzi Zannoniego, Kolekcja I map i planw Warszawy, nr zesp. 1004/IV, sygn. K I 10Zaoenie saskie na planie warszawy Joachima Lelewela z 1794 roku, Kolekcja I map i planw Warszawy, nr zesp. 1004/IV, sygn. K I 15Os Saska na tzw. Planie Bacha z 1808 roku, Plan Miasta Warszawy. (Plan von der Stadt Warschau) odrysowany w Roku 1808, Kolekcja I map i planw Warszawy, nr zesp. 1004/IV, sygn. K I 18


Kompozycja Osi Saskiej oparta bya na dwch trjpromienistych ukadach o przeciwlegych ogniskach, znajdujcych si w miejscach wjazdu od wschodu i zachodu. Centralny punkt zaoenia stanowio skrzyowanie dwch drg, ktre czyy oba ukady. W miejscu tym znajdowa si tzw. Wielki Salon, stanowic jeden z wyznacznikw osi zaoenia. Pozostaymi byy brama przy Krakowskim Przedmieciu, paac, brama w zachodniej czci ogrodu oraz pawilony koszar.

O Saska zaprojektowana zostaa w sposb umoliwiajcy zespolenie funkcji rezydencjonalnych, militarnych i komunikacyjnych. Funkcje rezydencjonalne znalazy wyraz w rozbudowie paacu oraz uksztatowaniu ogrodu. Przejawem militarnych funkcji zaoenia byo wczenie do kompozycji krlewskiej rezydencji zespou koszar. Funkcje komunikacyjne realizowane byy poprzez powizanie wewntrznego ukadu drg z sieci drg publicznych.